Ο πραγματικός αρχηγός τής εκστρατείας ήταν ο Αλβανός Ομέρ Βρυώνης, ο οποίος γνώριζε τόσο τά εδάφη όσο καί τούς Έλληνες αρματολούς από τήν εποχή πού υπηρετούσαν μαζί τόν Αλή τών Ιωαννίνων. Ο Ομέρ Βρυώνης γνώριζε άπταιστα ελληνικά αφού προερχόταν από εξισλαμισθείσα χριστιανική οικογένεια. Οι πρόγονοί του ήταν βυζαντινοί, οι οποίοι μετά τήν άλωση τής Κωνστανινούπολης βρήκαν καταφύγιο στήν Βόρεια Ήπειρο.

Στό μεταξύ, οι οπλαρχηγοί έκαναν μία σύσκεψη στούς Κομποτάδες, χωριό πού βρίσκεται νότια από τό Ζητούνι (Λαμία). Εκεί κάτω από τέσσερα θεόρατα πλατάνια τά οποία οι ντόπιοι ονόμαζαν "τά τέσσερα αδέλφια", έγινε πολεμικό συμβούλιο. Ο Δυοβουνιώτης πρότεινε νά μήν χωρίσουν τίς δυνάμεις τους, αλλά όλοι μαζί νά αντιμετωπίσουν τόν εχθρό στόν Γοργοπόταμο. Δυστυχώς η άποψη τού αρματολού από τά "Δυο Βουνά" τής Οίτης δέν εισακούστηκε. Ο Διάκος επέμενε νά χωρίσουν τίς δυνάμεις τους καί νά κλείσουν τά περάσματα πού οδηγούσαν στίς επαναστατημένες περιοχές.

«Οι εν Κομποτάδαις συνηγμένοι οπλαρχηγοί, πρίν ή σκεφθώσι τότε περί τού μέλλοντος κινήματος εαυτών, κατά πρώτον έλαβον λόγον υπ' όψιν τήν εκ τών ενόντων ασφάλειαν τών κινηθεισών επαρχιών, ως επαπειλουμένην έξωθεν, καί αναγκαίαν εύρον διατάξαντες τήν άμεσον εξάλειψιν όλων τών παραδεδομένων Τούρκων τής Αμφίσσης, Δωρίδος, Λεβαδείας, Λοκρίδος καί Οπούντος. Απόφασις τοιαύτη κρίνεται βεβαίως καί παράσπονδος καί σκληρά, λαμβανομένης όμως υπ' όψιν τής εποχής, ως καί τού ηθικού τών Τούρκων, ωμολόγηται εξ εναντίας έργον απολύτου ανάγκης.»

Ιωάννης Φιλήμων - Ελληνική Επανάσταση

Οι αρματολοί αρχηγοί, αφού έδωσαν εντολή νά εκτελεστούν όλοι οι άντρες Τούρκοι αιχμάλωτοι πού είχαν παραδοθεί από τίς προηγούμενες μάχες, έπιασαν τά περάσματα. Τήν σκληρή καί άδικη αυτή απόφαση τήν πήραν γιά νά μήν έχουν εχθρική απειλή στά μετόπισθεν. Ο Πανουργιάς μέ εξακόσιους άντρες κατέλαβε τά χωριά Μουσταφάμπεη (Ηράκλεια Φθιώτιδος) καί Χαλκωμάτα. Μαζί του ήταν ο Παπανδρέας Κοκκοβιστιανός, ο Επίσκοπος Σαλώνων Ησαΐας καί ο Κομνάς Τράκας. Ο Δυοβουνιώτης μέ τετρακόσιους περίμενε στόν Γοργοπόταμο ενώ ο Διάκος μέ πεντακόσιους οχυρώθηκε στήν γέφυρα τής Αλαμάνας.

«Οι δέ οπλαρχηγοί, οι μετά τήν κατά τό Πατρατσίκι αποτυχίαν υποχωρήσαντες εις Κομποτάδας, θέλοντες νά μάθωσιν ακριβέστερον τόν αριθμόν τών ετοίμων νά εισβάλωσιν εχθρών, υπέπεμψαν τήν εσπέραν τής 19ης Απριλίου, τινάς τών τολμηροτέρων στρατιωτών επί κατασκοπή, παραγγείλαντές τοις αυστηρώς μή τύχη καί παροργίσωσι τούς εχθρούς τουφεκίζοντες ή άλλως πως ενοχλούντες αυτούς, διότι ήθελαν νά λάβωσι καιρόν καί τάς δυνάμεις των ν' αυξήσωσι καί θέσεις οχυράς νά προκαταλάβωσιν. Αλλ' οι σταλέντες, πλησιάσαντες διά νυκτός εις τά άκρα τού στρατοπέδου αφανείς, εζώγρησαν 2 εχθρούς καί 9 ίππους καί πρός τά χαράματα ετουφέκισαν καί επανήλθαν εις τό στρατόπεδον καυχώμενοι επί τοίς εργοις των.

Οι οπλαρχηγοί, λυπηθέντες διά τό γεγονός, μετέβησαν εν βία όλοι ομού τήν 20ην εις Χαλκωμάταν, τήν επί τής οδού Σαλώνων, όπου διηρέθησαν συνυποσχεθέντες νά βοηθήσωσιν όποιον καί αν προσέβαλεν ο εχθρός, καί ο μέν Πανουργιάς έμεινεν εκεί, καί κατέσχε καί τό χωρίον Μουσταφάμπεη μεθ' όλων τών υπό τήν οδηγίαν του Σαλωνιτών, ως 600, έχων συναγωνιστήν καί τόν αξιοσέβαστον επίσκοπον Σαλώνων Ισαΐαν, όστις πλήρης ζήλου ηκολούθει τό στράτευμα ευλογών καί θαρρύνων αυτό εις τόν προκείμενον αγώνα.

Ο δέ Δυοβουνιώτης μετά 400 κατέλαβε τήν γέφυραν τού Γοργοποτάμου, ο δέ Διάκος μετά 500 τήν τού Σπερχειού, τό κοινώς γεφύρι τής Αλαμάνας, καί τήν άγουσαν εις Θερμοπύλας οδόν απέναντι τής γέφυρας ταύτης πρός τά Ποριά....»

Σπυρίδων Τρικούπης - Ελληνική Επανάστασις

Στήν Αλαμάνα (Σπερχειός ποταμός) άρχισε νά βρέχει καί ο Διάκος ήλπιζε ότι τό βαλτωμένο χώμα θά εμπόδιζε τίς κινήσεις τού εχθρού. Αφού γέμισε τόν τόπο κοφτερά παλούκια γιά νά εμποδίσει τό τουρκικό ιππικό νά προελάσει, άρχισε νά μιλάει στούς άντρες του καί γιά νά τούς εμψυχώσει τούς έδειξε τίς Θερμοπύλες όπου πρίν από δύο χιλιάδες χρόνια οι τριακόσιοι Σπαρτιάτες τού Λεωνίδα είχαν προσπαθήσει νά σταματήσουν τούς χιλιάδες Πέρσες. Στά ίδια ματωμένα χώματα θά έμεναν καί οι τριακόσιοι τού Διάκου γιά νά πολεμήσουν τούς χιλιάδες Τούρκους. Πάλι οι λίγοι θά μάχονταν τούς πολλούς. Καί θά πέθαιναν.



Στίς 23 Απριλίου 1821, φάνηκε η στρατιά τού Ομέρ Βρυώνη η οποία μέ όλες τίς δυνάμεις της προσέβαλε καί διέλυσε εύκολα τό σώμα του Δυοβουνιώτη, ο οποίος αποτραβήχτηκε στήν ορεινή θέση Δέμα καί από εκεί διαλύθηκε. Ο Μήτρος Βάγιας ήταν μεταξύ τών Ελλήνων πού σκοτώθηκαν κατά τήν οπισθοχώρηση του Δυοβουνιώτη.

Στή συνέχεια ο Ομέρ Βρυώνης διέταξε τόν Χασάν Τομαρίτσα καί τόν Μεχμέτ Τσαπάρη νά επιτεθούν στό Μουσταφάμπεη. Εκεί οι λίγοι άνδρες τού Κομνά Τράκα καί τού Παπαντρέα από τά σπίτια πού ήταν οχυρωμένοι αντιστάθηκαν σθεναρά μέ αποτέλεσμα οι Τούρκοι νά αποσυρθούν καί νά στραφούν πρός τήν Χαλκομάτα όπου βρισκόταν ο Πανουργιάς.

«Σάν δόθηκε τό σύνθημα, οι Τουρκαρβανίτες ξεχύθηκαν κατά τής Χαλκωμάτας όσο μπορούσανε πιό άγρια. Γιά νά κιοτέψουν τούς Έλληνες, τό ντουφεκίδι τους συμπλήρωναν μέ φωνές καί σφυρίγματα. Τού Πανουριά όμως τά λιγοστά παλληκάρια δέν δειλιάζουν. Τούς δέχονται μ' απανωτές μπαταριές. Αντιστέκονται ηρωϊκά μ' όλο πού ο εχθρός είναι ασύγκριτα πιό πολύς. Μά η καλή θέληση δέν φτάνει. Η εχθρική κατεβασιά είναι τόσο μεγάλη πού δέν μπορούν νά τήν κρατήσουν.

Φοβισμένοι οι Έλληνες φεύγουν ανάμεσα απ' τά πυκνά χαμόκλαδα καί τίς κουμαριές, ανεβαίνοντας πρός τά ψηλώματα τού Καλλίδρομου. Ξωπίσω τους οι Τουρκαρβανίτες τούς κυνηγάνε μέ πείσμα. Ο ίδιος ο Πανουριάς φεύγει λαβωμένος. Όμοια καί ο Γιάννης Μαμούρης (ο μετέπειτα δολοφόνος τού Ανδρούτσου) πού ήταν κοντά του. Τή στιγμή κείνη πέφτει κι' ο Δεσπότης Σαλώνων Ησαΐας. Τήν ίδια τύχη μέ τό δεσπότη είχε κι' ο αδελφός του παπα Γιάννης κι' ένας ανηψιός του.»

Ρουμελιώτες στήν Επανάσταση τού Τάκη Λάππα

Μετά καί από τήν συντριβή τού Πανουργιά, οι δύο τουρκικές στρατιές τού Ομέρ Βρυώνη καί τού Κιοσέ Μεχμέτ στράφηκαν πρός τήν Γέφυρα τής Αλαμάνας καί τά Πουριά όπου περίμενε ο Διάκος μέ πεντακόσιους άνδρες.

«Πλησιάσαντες λοιπόν οι εχθροί αντίκρυ τής γέφυρας καί συσσωματωθέντες εις σχήμα κυκλοειδές, ηκροάζοντι μετ' άκρας ησυχίας καί κατανύξεως τήν πρόν τόν Αλλάχ παράκλησιν τήν οποίαν ανεγίνωσκον τουρκιστί οι δερβισάδες. Τελειωθείσης δέ τής παρακλήσεως ώρμησαν κατά τών Ελλήνων.

Ο Διάκος όμως διέταξε προλαβόντως νά φυλάττωσι καλώς τάς θέσεις καί νά μή τολμήση τις νά πυροβολίση πρίν ο ίδιος δώση τό σημείον μέ τήν εκκένωσιν τού ιδίου του όπλου, απεχόντων δέ τών εχθρών σχεδόν δέκα βημάτων, άρχισαν νά πυροβολίζωσι κατ' αυτών ευστόχως καί αδιακόπως, ώστε η μάχη εγίνετο πεισματώδης αμφοτέρωθεν...

Μετά μιάς ώρας σκληράς καί αιματώδης μάχης, μή δυνάμενοι νά διαβώσιν, έστρεψαν τά νώτα συμφώνως, επανέλθοντες εις τόν πρώτον τόπον τής προσευχής. Ο Βρύονης οργισθείς κατά τών οπλαρχηγών του καί υβρίσας τό στράτευμα διά τήν κατησχημένην επιστροφήν του, ώρμησε ο ίδιος προσωπικώς μετά διακοσίων σωματοφυλάκων, οι δέ στρατιώται κεντούμενοι από φιλοτιμίαν καί καταισχύνην προέδραμον εκείνου καί ούτως η μάχη εσυγκροτείτο μέ περισσότερον πείσμα...»

Πολεμικά διαφόρων μαχών συγγραφέντα παρά τού συνταγματάρχου Χριστοφόρου Περραιβού

Οι περισσότεροι όμως από τούς μαχητές του Διάκου τόν εγκατέλειψαν μπροστά στόν μεγάλο αριθμό τών Τουκαλβανών καί τελικά ο αρχηγός βρέθηκε νά πολεμάει μόνος του μέ 48 συντρόφους του. Σέ κάποια στιγμή έστειλε τόν Καλύβα καί τόν Μπακογιάννη νά ενισχύσουν τή μικρή φρουρά πού βρισκόταν σέ ένα χάνι δίπλα από τή γέφυρα τής Αλαμάνας.



Ο πιστός του σεΐζης (υπηρέτης) Ρουμάνης, τόν οποίο τόν λέγανε καί Μπισμπιρίγκο επειδή ήταν μικρόσωμος, τού έφερε τή φοράδα του τήν Αστέρω γιά νά τήν καβαλλήσει ο καπετάνιος του καί νά φύγει. "Ο Διάκος δέν φεύγει", ήταν η απάντηση τού τριαντατριάχρονου Κλέφτη καί αφού κτύπησε τό ζώο στά καπούλια γιά νά φύγει, προέτρεψε τόν υπηρέτη του νά φύγει κι αυτός. Καί ενώ τόσα εμπειροπόλεμα παλληκάρια είχαν εγκαταλείψει τόν αρχηγό τους, ο κοντός καί αδύναμος υπηρέτης έμεινε γιά νά πεθάνει μαζί του.

«Οι Αλβανοί αρχίζουν νά ζυγώνουν τά Πουριά, τό μέρος πού βρίσκεται ο αρχηγός. Κι απ' τή φυσική του κατασκευή ο τόπος κι απ' τήν αντίσταση τών Ελλήνων δέν είναι εύκολο στούς Αλβανούς νά τό πατήσουν.

- Κώστα, πόσοι έχουμε απομείνει;

- Δεκαοκτώ μείναμε Θανάση.

Ο εχθρός αρχίζει νά τριγυρίζει τόν λόφο τών Πουριών. Πιό πολλά είναι τά βόλια παρά η βροχή πού πέφτει πάνω στούς Έλληνες. Από τούς δεκαοχτώ πού απόμειναν, πρώτος πέφτει ο ηγούμενος τής Δαμάστας Νεόφυτος. Ο Διάκος σέ κείνη τή στιγμή πετάει τό ντουφέκι του. Τού ήταν άχρηστο από βλάβη. Πιό κεί ήταν ένα παλληκάρι του. Ο Δημήτρης Τσαμαλής. Αρπάζει τό ντουφέκι του αρχηγού του καί καταφέρνει κρυφά νά φύγει καί νά γλυτώσει μέσα στά κλαριά.

Βόλι βρίσκει τόν Κώστα Μασαβέτα στό κεφάλι καί τόν σωριάζει νεκρό, χωρίς νά προκάνει νά πεί λέξη. Ο Θανάσης πού βρίσκεται πλάϊ, σέρνει τό κουφάρι του αδελφού του μπροστά του λέγοντας μέ θλίψη:

- Κατακαϋμένε Κώστα! Τί κακά μαντάτα θά πάρει αύριο η μάνα μας...!

Τό κουφάρι τού αδελφού του τό βάζει μπροστά του. Κλέφτης παλιός ο Διάκος, ήθελε νά κρατήσει τήν παράδοση. Αν γλύτωνε αυτός θά έκοβε τό κεφάλι τού αδελφού του καί θά τό έπαιρνε γιά νά μήν πέσει στού εχθρού τά χέρια...»

Ο ήρωας τής Αλαμάνας τού Τάκη Λάππα

Ο Διάκος κουβαλώντας τό κουφάρι του αδελφού του, κατόρθωσε να φτάσει μέχρι τά Μανδροστάματα της μονής της Δαμάστας, που υπήρχαν βράχοι για να οχυρωθεί. Αλλά δεν του έμειναν, πλέον παρά δέκα άνδρες. Ο Διάκος με αχρηστευμένο το δεξί χέρι, λόγω τραυματισμού στόν ώμο από βόλι, κρατούσε το σπαθί του πού είχε κι αυτό σπάσει, μέ τό αριστερό και μαχόταν με πείσμα. Δεν του έμεινε παρά μόνο η λαβή.

Λέγεται ότι ζήτησε σάν τόν Κωνσταντίνο Παλαιολόγο νά τόν σκοτώσει κανένας Χριστιανός. Αλλά είχε μείνει πλέον ολομόναχος. Γύρω του οι συντρόφοί του κείτονταν νεκροί. Μιλιούνια οι μουσουλμάνοι τριγύρω. "Προσκύνα Διάκο τόν πασά νά σώσης τή ζωή σου." Καί η παράδοση βάζει στό στόμα τού Διάκου τά λόγια: "Όσο είν' ο Διάκος ζωντανός πασά δέν προσκυνάει".

Έπεσαν τότε πάνω του πέντε Τουρκαλβανοί (Αλβανοί μουσουλμάνοι) καί τόν έπιασαν ζωντανό. Ο Βασίλης Μπούσγος πού μαχόταν στό πλευρό του κατάφερε νά ξεφύγει ανάμεσα στούς εχθρούς. Ο Διάκος ήταν σέ τέτοια άθλια κατάσταση πού δέν μπορούσε νά περπατήσει καί τόν φόρτωσαν αλυσοδεμένο πάνω σέ μουλάρι. Τότε φώναξε στά παλληκάρια πού πολεμούσαν στό χάνι: "Καλύβα, Μπακογιάννη, 10.000 με κρατούν". Τέσσερα παλληκάρια άνοιξαν την πόρτα του πανδοχείου, τράβηξαν τα σπαθιά τους και όρμησαν μέσα από τούς Τούρκους γιά νά σώσουν τόν καπετάνιο τους. Δέν τά κατάφεραν καί έγιναν κομμάτια από τίς σπαθιές τών βαρβάρων.

«Εν τοσούτω απεδειλίασαν και αυτοί οι πολεμούντες κατά τα Ποριά, και εζήτησαν εν τη φυγή την σωτηρίαν των. Μόνος ο Διάκος και ολίγοι των οπαδών του, μιμούμενοι το παράδειγμά του, ησθάνθησαν ότι εκεί απέθανεν ο Λεωνίδας. Τω όντι, ότε ο ψυχοϋιός του, βλέπων λιποτακτούντας τους άλλους, τον παρεκίνει εγκαταλειπόμενον να φύγη και αυτός εις ωφέλειαν εν άλλη περιστάσει της πατρίδος, και τω έφερε τον ίππον, εκείνος απεκρίθη, ο Διάκος δεν φεύγει.

Εν τοσούτω επιπίπτουν οι εχθροί, φονεύεται έμπροσθέν του ο αδελφός του, εμπλέκεται αυτός εν μέσω των εχθρών και μόλις μετά δέκα στρατιωτών μεταβαίνει είς τινας τραχείας πέτρας, τα Μανδροστάματα της μονής της Δαμάστας, όπου τοποθετείται και μάχεται ολόκληρον ώραν. Φονεύονται οι ακόλουθοί του εκτός του ψυχοϋιού του, τραυματίζεται και αυτός εις τον δεξιόν ώμον, πίπτει το τουφέκι του, ανθίσταται βαστών διά της αριστεράς χειρός την πιστόλαν, γνωρίζεται, περικυκλούται, και συλλαμβάνεται ζων και καταματωμένος.

Oι δέ κλεισθέντες τέσσαρες εν τώ ξενοδοχείω καί τουφεκίζοντες τούς διαβαίνοντας τήν εγκαταλειφθείσαν γέφυραν, ιδόντες μετ' ολίγον διά τών θυρίδων ότι ούτε ο Διάκος ούτε άλλος τις εφαίνετο, ήνοιξαν τήν θύραν καί ώρμησαν ξιφήρεις διά μέσου τών εχθρών θαυμαζόντων τήν ανδρείαν των, ευρέθησαν δέ τήν ακόλουθον ημέραν νεκροί πλησίον τής θέσεως όπου επιάσθη ο Διάκος. Τριακόσιοι ¨Ελληνες εσκοτώθησαν τήν ημέραν εκείνην καί πολλοί άλλοι επληγώθησαν, ολιγώτατοι δέ Τούρκοι εχάθησαν.»

Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως του Σπυρίδωνος Τρικούπη

Ο Διάκος μεταφέρθηκε στό στρατόπεδο τών Οθωμανών, όπου οδηγήθηκε μπροστά στόν Ομέρ Βρυώνη καί τόν Κιοσέ Μεχμέτ. Τριγύρω οι Τούρκοι καί οι Αλβανοί φώναζαν χαρούμενοι καί άδειαζαν τά ντουφέκια τους στόν αέρα. Τά τουμπερλέκια καί οι σάλπιγγες αντηχούσαν χαρμόσυνα καί ο μουεζίνης έψελνε ύμνους στόν Αλλάχ. Διασώθηκε από τόν Διονύσιο Κόκκινο ο διάλογος τού Διάκου μέ τούς πασσάδες:

«- Εσύ είσαι ο Διάκος;

- Εγώ.

- Πώς σ' έπιασαν ζωντανό;

- Αν ήξερα ότι δεν θα σκοτωνόμουν, θα κρατούσα ένα φουσέκι για τον εαυτό μου.

- Ποιός είναι ο σκοπός που πιάσατε τα άρματα;

- Οι Χριστιανοί όλοι σηκώθηκαν στ' άρματα γιά νά ξεσκλαβωθούν.

- Αν θέλεις νά σού χαρίσω τή ζωή νά μπείς στήν υπηρεσία μου.

- Ούτε σε δουλεύω, ούτε σε ωφελώ, αν σε δουλέψω.

- Αμα χαθείς πώς θά ελευθερώσεις τό μιλέτι σου;

- Τό Ρωμαίικο έχει πολλούς Διάκους.»

Παρ' όλα αυτά οι δύο πασάδες δέν ήθελαν νά τόν θανατώσουν. Κρίμα νά χαθεί τέτοιο παλληκάρι. Τού έταξαν πλούτη, δόξα καί αξιώματα εάν γινόταν μουσουλμάνος. Εκείνος αρνήθηκε καί ο θρύλος λέει ότι τούς έβρισε: "Πάτε κι εσείς και η πίστη σας, Μουρτάτες να χαθείτε. Εγώ Γραικός γεννήθηκα, Γραικός θε να πεθάνω".



Εκείνη τη στιγμή όμως έπεσε στα πόδια του Ομέρ Βρυώνη ο μπέης τού Ζητουνίου Χαλήλ πού βρισκόταν καί αυτός στό τσαντίρι τών πασάδων. Τόν εξόρκισε να θανατώσει τον αρχηγό της ανταρσίας. "Χάλασε τον πασά μου. Είναι αυτός που έδωσε διαταγή να σφάξουν όλους τους Τούρκους σε αυτό το βιλαέτι".

«Τότε διετάγη η ανασκολόπισις καί η διά πυράς όπτησις τούτου. Εξουσία απαγχονίζουσα, ως τόν έσχατον κακούργον καί πατριάρχας καί αρχιερείς, ουδόλως παράδοξον, αν εφήρμοττε καί κατά στρατιωτικών Ελλήνων τήν ωμοτέραν θανατικήν ποινήν τού πασσάλου καί τής πυράς. Ως άν μή ήρκουν δέ τοσαύται άλλαι θηριωδίαι, εδέησεν, όπως καί διά τής προκειμένης αποφάσεως κατά τού αιχμαλώτου Διάκου γνωσθή τί εστι Τούρκος πασσάς, βαρβαρότης εν περιλήψει.

Μεθ' οπόσους αιώνας ανενεώθη η περιώνυμος σκηνή τών Θερμοπυλών καί τούς βαρβάρους επολέμησαν οι νέοι Έλληνες εκεί, όπου επολέμησέ ποτε τήν όλην Ασίαν η Ελλάς, τόν μέγαν βασιλέα τών Περσών ο ήρως βασιλεύς τής Σπάρτης. Αυτόθι ο Σπαρτιάτης Λεωνίδας αντιπροσωπεύθη επαξίως παρά τού Δωριέως Διάκου.

Καί ο είς καί ο άλλος, υπέρ τής όλης αγωνιζόμενοι Ελλάδος, τήν αυτήν έλαβον παρά τών βαρβάρων τύχην, ο μέν πρώτος μαστιγωθείς νεκρός, ο δέ δεύτερος ανασκολοπισθείς ζών.»

Φιλήμων Ιωάννης (Κωνσταντινούπολη 1799 - Αθήνα 1874)

Οι πασάδες αποφάσισαν να τον θανατώσουν δια πασσαλώσεως, το γνωστό για την εποχή παλούκωμα (ανασκολοπισμός). Στίς 24 Απριλίου 1821 τόν μετέφεραν στό Ζητούνι καί όπως έδωσαν τόν Σταυρό τού μαρτυρίου στόν Ιησού, έδωσαν καί στόν Διάκο να κρατάει τόν τρομερό πάσσαλο. Μπροστά στήν πομπή βρίσκονταν οι Τούρκοι πού κρατούσαν τά μπαϊράκια καί τά κοντάρια μέ τά κεφάλια τών γκιαούρηδων. Ξεχώριζε τό κεφάλι μέ τή λευκή γενειάδα τού δεσπότη Ησαΐα. Ακολουθούσαν τά μουλάρια πού ήταν φορτωμένα μέ τσουβάλια γεμάτα μέ αυτιά καί μύτες τών σκοτωμένων Ρούμ. Στήν πόλη, οι Τούρκοι καί οι Τουρκάλες βγήκαν νά δούν τόν τρομερό Κλέφτη. Έβριζαν καί έφτυναν τόν γκιαούρη πού θέλησε νά χαλάσει τό ντοβλέτι.

Τότε λέγεται πως ο Διάκος, σκεπτόμενος τήν Ανοιξη τής Ελλάδος, αυτοσχεδίασε αυτούς τους στίχους: "Για ιδές καιρό που διάλεξε ο Χάρος να με πάρει, τώρα που ανθίζουν τα κλαδιά και βγάζει η γή χορτάρι...". Αναλογίστηκε για μια στιγμή το σκληρό και ατιμωτικό μαρτύριο που τον περίμενε και γυρίζοντας προς τους Αλβανούς που τον συνόδευαν είπε: "Δεν βρίσκεται ανάμεσά σας κανένα παληκάρι να με σκοτώσει με μια πιστολιά, να με γλυτώσει από τους Χαλδούπηδες;" Αλλά δεν βρέθηκε κανείς. Η φοβερή αυτή θανατική ποινή εκτελέστηκε στο Ζητούνι (Λαμία) στίς 24 Απριλίου 1821.

«Η συνοδεία μέ τό μελλοθάνατο φτάνει στόν τόπο πού θά γινόταν η τιμωρία του. Ήταν στήν άκρη τής πολιτείας. Ένα μέρος πού χρησιμοποιούσαν γιά σφαγεία, γιομάτο κοπριά. Παρέκει ένα ανοιχτό ρέμα πού ξεχύνονταν όλοι οι υπόνομοι καί πετούσαν τά σκουπίδια...

Εδώ στά σφαγεία σταμάτησε η συνοδεία μέ τό μελλοθάνατο αρχηγό. Ήταν η ώρα δύο, ύστερα από τό μεσημέρι. Καί ο αράπης δήμιος εκτέλεσε τό έργο του. Αφού τόν σούβλισαν, τόν σήκωσαν όρθιο μέ τή σούβλα. Ύστερα μπήξανε μέσα στήν κοπριά τό κάτω μέρος τής σούβλας, τόσο, όσο νά πατάνε καί τά πόδια τού μάρτυρα, γιά νά κρατάνε τό βάρος καί στρίψανε τό κορμία κατά τό βασίλεμα. Τό κάνανε αυτό γιά νά χτυπάει αδιάκοπα ο ήλιος κατά πρόσωπο τόν παλουκωμένο.

Ολόγυρα απ' τό σουβλισμένο βάλανε πάνω στήν κοπριά κοντά ογδόντα κεφάλια. Τά είχαν κόψει από τά πτώματα τών Ελλήνων. Μέσα σ' αυτά ήταν καί τό κεφάλι τού Ησαΐα, τού αδελφού του παπα - Γιάννη, τού Κώστα Μασαβέτα (αδελφού τού Θανάση), τού Μπακογιάννη, τού Καλύβα, τού Γιαννάκη Παπαχατζή, τού Μπισμπιρίγκου καί τού ηγούμενου τής Δαμάστας Νεόφυτου. Ύστερα από λίγο όλα τά κεφάλια τά γδάρανε μπροστά στόν σουβλισμένο αρχηγό τους.

Ο Κιοσέ Μεχμέτ πασάς, πρόσταξε έξι μέρες νά μείνει εκεί τό σουβλισμένο κουφάρι τού γκιαούρη γιά παραδειγματισμό. Έξη μέρες τό κράτησαν εκεί. Μαζί μέ τά κομμένα κεφάλια. Η σήψη όμως έφερε βαριά αποφορά. Οι Τούρκοι αποφάσισαν τότε νά τό πάρουν από κεί. Αγγάρεψαν τούς Λαμιώτες σιδηρουργούς Κεφάλα καί Φαραδήμο καί αυτοί μετέφεραν τό πτώμα στό ρέμα. Τό πέταξαν καί τό σκέπασαν μέ κοπριές.»

Ο ήρωας τής Αλαμάνας τού Τάκη Λάππα

Ο εθνομάρτυρας βασανίστηκε γιά πολλές ώρες πάνω στό παλούκι καί ζητούσε επιμόνως κάποιος νά βρεθεί νά τόν θανατώσει. Μόνο ένας Αρβανίτης, Γκέκας χριστιανός τόν λυπήθηκε καί τόν πυροβόλησε από μακρυά. Είχε έτοιμο τό άλογο καί αμέσως μόλις άδειασε τό τουφέκι του τό καβάλησε καί έφυγε καλπάζοντας έξω από τήν πόλη γιατί οι Τούρκοι φύλακες άρχισαν νά πυροβολούν πρός τό μέρος του. Τό βόλι όμως πού πέτυχε τόν Διάκο δέν τόν θανάτωσε, απλώς τού πρόσθεσε κι άλλη βαριά λαβωματιά.

Όταν ξεψύχησε ο Ρουμελιώτης Κλέφτης, οι Τούρκοι πέταξαν το λείψανό του σε ένα κοντινό χαντάκι πού τότε τό ονόμαζαν Σκατόρεμα. Λέγεται ότι κάποιοι χριστιανοί βγήκαν κρυφά τη νύχτα και έθαψαν το σώμα του αν καί κάτι τέτοιο αμφισβητείται διότι λόγω τού τρόμου πού είχαν πάρει οι Ρωμιοί έμειναν κλεισμένοι στά σπίτια τους.

Ο χώρος της ταφής του είχε λησμονηθεί και ανακαλύφθηκε από τον αντισυνταγματάρχη Ρούβαλη, το 1881. Το 1886 ο Μιχαήλ Κατσίμπαλης χάρισε τήν γύψινη προτομή τού ήρωα καί έγινε το πρώτο μνημόσυνο. Η επιτροπή εκδουλεύσεων προηγουμένως τον αναγνώρισε ως ανώτατο αξιωματικό πρώτης τάξεως και επεδίκασε μηνιαία σύνταξη στην αδερφή του ως τον θάνατό της, το 1873. Τό 1892 ο συνταγματάρχης Χρήστος Κατσικογιάννης έστησε ένα ξύλινο σταυρό καί καγκελόφραξε τό μέρος. Ο Λαμιώτης Αλεξίου πού είχαν αγγαρέψει οι Τούρκοι νά ετοιμάσει τή σούβλα γιά τόν Διάκο τό έφερε βαρέως στή συνείδησή του γιά όλη του τή ζωή. Πρίν πεθάνει, γέρος πιά 92 ετών (1882), ζήτησε συγχώρεση από τόν Θεό γι΄ αυτή του τήν πράξη.