History of Byzantium History of Byzantium












Home

English

Francais

Deutsch

Emperors

Photos

Military

Art

Architecture

Painting

Phanar

Prince islands




Greek War of Independence

Greek Revolution

Ελληνική Επανάσταση 1821

H Οικονομική ζωή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας





Γεωργία

Όταν χωρίστηκε η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, τό δυτικό τμήμα της αυτοκρατορίας ζούσε τήν περίοδο ανάπτυξης της φεουδαρχίας. Άνοδος της φεουδαρχίας σήμαινε τήν εξασθένιση της κεντρικής εξουσίας της Ρώμης καί τήν κάμψη της επιρροής της μπροστά στήν αύξηση της ισχύος των αριστοκρατών καί των γαιοκτημόνων. Μέ τήν πάροδο του χρόνου η αριστοκρατία απέκτησε τήν αρμοδιότητα νά φορολογεί, νά διατηρεί στρατιωτική δύναμη, νά δικάζει τούς αγρότες μέ αποτέλεσμα η κεντρική εξουσία της Ρώμης νά αποκτήσει συμβολικό χαρακτήρα. Σύμφωνα μέ τήν Pervin Erbil, τό Βυζάντιο τό οποίο προέκυψε από τόν εξελληνισμό της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, από φόβο μήπως έχει τό ίδιο τέλος μέ τό δυτικό τμήμα, ακολούθησε διαφορετικό δρόμο.

O δρόμος αυτός οδήγησε στήν ανάπτυξη μίας κεντρικής εξουσίας μέ έδρα τή νέα Ρώμη, ενώ ταυτόχρονα προστατεύτηκε η μικρή ιδιοκτησία. Έτσι τήν εποχή των Ισαύρων (8ος αιώνας) εκδόθηκε ο Αγροτικός Νόμος πού εξασφάλιζε τήν κοινωνική καί οικονομική ανεξαρτησία των αγροτών, καταργώντας οριστικά τό καθεστώς των δουλοπαροικιών. Οι αγρότες μικροϊδιοκτήτες έγιναν οι στυλοβάτες (Ostrogorsky) του δημόσιου ταμείου καί του στρατού, αφού κυρίως στά ανατολικά θέματα της Μικράς Ασίας πού υπέφεραν από επιδρομές, οι φύλακες των συνόρων, οι ακρίτες, ήσαν αγρότες πού υπηρετούσαν στό στρατό καί είχαν υπό τήν κατοχή τους τίς στρατιωτικές γαίες, δική τους δηλαδή γή, καί αυτοί ήξεραν ότι πολεμούσαν γιά αυτή τήν γή, καί όχι γιά τό τσιφλίκι κάποιου μεγαλογαιοκτήμονα.

Δυστυχώς στό πέρασμα χιλίων ετών πού άντεξε τό Ρωμέϊκο κράτος, τά πράγματα δέν ήταν τόσο απλά καί υπήρχε μία διαρκής πάλη μεταξύ των μεγάλων γαιοκτημόνων-αριστοκρατών καί των μικροϊδιοκτητών-ακτημόνων. Έτσι υπήρξαν αυτοκράτορες πού στήριξαν τούς μεγάλους ιδιοκτήτες καί άλλοι πού στήριξαν τούς μικρούς. Σύμφωνα μέ τόν Andre Andreades τούς πρώτους αιώνες της αυτοκρατορίας η γή ήταν συγκεντρωμένη στά χέρια μεγάλων γαιοκτημόνων ενώ τήν περίοδο των εικονοκλαστών μοιράστηκε μεταξύ των γεωργών καί των χωρικών. Η μάχη γιά τήν προστασία της μικρής ιδιοκτησίας διεξήχθη μέ σθένος από τόν καιρό του Ρωμανού Λεκαπηνού μέχρι τήν εποχή του Βασιλείου Β' του Βουλγαροκτόνου. Ιδιαιτέρως η Μακεδονική Δυναστεία πολέμησε τούς γαιοκτήμονες, διότι οι στρατιωτικοί αυτοκράτορες ήξεραν ότι η δύναμη του στρατού τους πήγαζε από τούς ελέυθερους καί ευημερούντες κατόχους μικρών ιδιοκτησιών. Αυτούς χρειάζονταν γιά νά αντιμετωπίσουν τούς εχθρούς αλλά καί από αυτούς συλλέγονταν πιό εύκολα οι φόροι καί οι εισφορές. Ο Βασίλειος Β' ο Μακεδών, ενώ ο ίδιος ντύνονταν μέ ένα απλό στρατιωτικό χιτώνα, καί ζούσε λιτά καί απέριττα, όταν πέθανε άφησε τά ταμεία του κράτους γεμάτα. Ο ίδιος πολέμησε καί συνέτριψε τούς αριστοκράτες πού εποφθαλμιούσαν τήν κεντρική διοίκηση, τούς φορολόγησε αλύπητα καί μοίρασε γαίες σέ ακτήμονες καί φτωχούς.

Οι ανίκανοι όμως διάδοχοί του υπέκυψαν στούς "Δυνατούς", φορολόγησαν τούς μικροϊδιοκτήτες, καί η εξουσία συγκεντρώθηκε σέ μεγάλο βαθμό στήν πολιτική αριστοκρατία, καί ήταν αυτή πού μέ εκφραστές της τόν Ψελλό καί τόν Ιωάννη Δούκα δολοφόνησε τόν Ρωμανό Δ' τόν Διογένη ανοίγοντας έτσι τίς πύλες της Μικράς Ασίας στούς Σελτζούκους. Ομοίως καί οι Κομνηνοί δέν αντιμετώπισαν επιτυχώς τούς γαιοκτήμονες καί αντικατέστησαν τό σύστημα των "στρατιωτικών γαιών" μέ τό ημιφεουδαρχικό σύστημα των "προνοιών". Τέλος μία άλλη μάστιγα των φτωχών αγροτών ήταν τά μοναστήρια, τά οποία κάθε άλλο παρά μέ τήν "Βασιλεία των Ουρανών" ασχολούνταν. Είχαν συγκεντρώσει απίστευτα μεγάλα πλούτη, μεγάλα αγροκτήματα καί ήταν συνυπεύθυνα γιά τήν δυστυχία των ακτημόνων καί των φτωχών.

Γεωργός Σέ γενικές γραμμές η αγροτική παραγωγή είχε μεγάλη ανάπτυξη καί από τόν 8ο μέχρι τόν 12ο αιώνα ήταν σέ μία κατάσταση εκπληκτικής ευημερίας, καθώς όχι μόνο επαρκούσε γιά τίς ανάγκες της αυτοκρατορίας, αλλά εξάγονταν τεράστιες ποσότητες αγροτικών προϊόντων τόσο πρός τήν Δύση όσο καί πρός τήν Ανατολή. Tο σιτάρι και γενικά τα δημητριακά, το λάδι, το κρασί, τα φρούτα, το αλάτι, κτηνοτροφικά και αλιευτικά προϊόντα, τό μέλι, τό βαμβάκι, τό μετάξι αποτελούσαν κύριες πηγές εσόδων γιά τούς αγρότες. Τά οπωροφόρα, οι ελιές, τά αμπέλια καί οι μουριές (τό όνομα των οποίων δόθηκε στήν Πελοπόννησο, Μωρέας) αφθονούσαν στήν Βυζαντινή επικράτεια. Σημαντικές πηγές σχετικά μ' αυτήν αποτελούν τά κείμενα του Ιωάννη Κίνναμου καί των δυτικών παρατηρητών πού έλαβαν μέρος στίς σταυροφορίες του 12ου αιώνα, όπως ο William of Tyre και ο συγγραφέας του "Gesta Francorum". Γνωρίζουμε επίσης ότι η Ιταλία προμηθεύονταν τα σιτηρά της, τό κρασί καί τό κρέας από τό Ελληνικό κράτος. Συγκρίνουμε τώρα τήν τεράστια διαφορά στήν αγροτική παραγωγή εκείνων των χρόνων μέ τήν σημερινή περίοδο. Εκείνα τά χρόνια ο Μεσαιωνικός Έλληνας (Ρωμηός) τροφοδοτούσε Δύση καί Ανατολή μέ αγροτικά προϊόντα, ενώ ο σύγχρονος Έλληνας εισάγει πληθώρα τέτοιων προϊόντων γιά νά καλύψει τίς ανάγκες του πολύ μικρότερου σέ έκταση κράτους του.



Bιομηχανία

Στό βυζαντινό κράτος υπήρχαν αστικοί πληθυσμοί οι οποίοι ανέπτυξαν σέ μεγάλο βαθμό τήν βιομηχανία, κυρίως στίς πόλεις της Βαλκανικής καί λιγότερο στήν Μικρά Ασία, όπου οι πληθυσμοί ήταν κυρίως αγροτικοί. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τά είδη πολυτελείας όπως ήταν τά κοσμήματα, τά αγγεία, τά κουστούμια, τά χρυσοΰφαντα μεταξωτά, τά χρυσά, τά αργυρά είδη, τά ελεφάντινα, τά υάλινα αντικείμενα κλπ. Αναφέρουμε ενδεικτικά, τά ολόχρυσα λεοντάρια του παλατιού πού βρυχόνταν. Ivory Οι τελετές της Αυτοκρατορικής Αυλής καί της Εκκλησίας απαιτούσαν σέ μεγάλο βαθμό τέτοια αντικείμενα, τά οποία τά επιζητούσαν διακαώς εκτός από τούς πλούσιους Βυζαντινούς, οι μεγιστάνες της Δύσης καί οι χαλίφηδες τής Ανατολής. Οι Ελληνίδες πριγκίπησες πού έφταναν στήν φτωχότερη Δύση, άφηναν έκπληκτους τούς κατοίκους όταν τίς αντίκρυζαν. Τά πολυτελή κοσμήματα, τό έντονο βάψιμο, τά κομψά ενδύματα καί τά εξαίρετα μεταξωτά υφάσματα προκαλούσαν τόν φθόνο καί τίς επικρίσεις. Αλλά τί νά πρωτοπούμε γιά τά μεταξωτά! Μετά τήν λαθραία εισαγωγή τού μεταξοσκώληκα από τήν Κίνα, από δύο καλόγερους, τήν εποχή του Ιουστινιανού, τό Βυζάντιο ανέπτυξε σέ τεράστιο βαθμό τήν παραγωγή του μεταξιού, μέ κύρια κέντρα παραγωγής τήν Θήβα, τήν Πάτρα καί τήν Κόρινθο. Διατήρησε τό μονοπώλιο στόν τότε γνωστό κόσμο γιά πολλούς αιώνες καί από τίς εξαγωγές μεταξωτών υφασμάτων σέ Δύση, Βορρά καί Ανατολή γέμιζαν τά θησαυροφυλάκια από άφθονο χρυσάφι. Στήν σύγχρονη Ελλάδα η καλλιέργεια μεταξιού είναι άγνωστη καί τί ειρωνεία ούτε στό Μωριά (Πελοπόννησο) δέν υπάρχουν μουριές αλλά καί ούτε ίχνος από μετάξι. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1147 οι Νορμανδοί λεηλατώντας έφτασαν μέχρι τήν Πελοπόννησο, μέ σκοπό νά απαγάγουν μεταξουργούς από τη Θήβα και την Κόρινθο γιά νά τούς χρησιμοποιήσουν γιά παραγωγή δικού τους μεταξιού στήν Σικελία πού τήν είχαν ήδη καταλάβει από τούς Βυζαντινούς.

Βλέπουμε λοιπόν ότι η Κωνσταντινούπολη δεν είχε τό μονοπώλιο στην παραγωγή αγαθών. Καί άλλες πόλεις όπως η δεύτερη σέ σημασία Θεσσαλονίκη, είχαν βιομηχανική ανάπτυξη καί εκτός των παραπάνω ειδών κατασκεύαζαν κεραμικά (είναι γνωστή η "Κεραμική του Ζευξίππου), ψηφιδωτά, όπλα, σαπούνια, έπιπλα, χαλιά, δέρματα καί άλλα. Η οικοδομική τέχνη όπως καί η ναυπηγική είχαν σημαντική ανάπτυξη όπως καί η παραγωγή βιβλίων στά μοναστήρια. Στούς μοναχούς αντιγραφείς οφείλουμε σέ μεγάλο βαθμό τήν διάσωση όλων των αρχαίων συγγραμάτων καί δέν ήταν λίγοι από αυτούς πού αφιέρωσαν ολόκληρη τήν ζωή τους στό επίπονο έργο της αντιγραφής βιβλίων, όπως ο Άγιος Νείλος πού έχουμε προαναφέρει, ενώ η βιβλιοθήκη ενός κύπριου μοναχού, του Νεόφυτου, ένθερμου συγγραφέα και αντιγραφέα χειρογράφων, περιλάμβανε 16 τόμους.

Τό Επαρχικόν Βιβλίον του Λέοντος του Σοφού πού δημοσίευσε ο J. Nicole, μάς βοηθάει νά κατανοήσουμε τήν οργάνωση της βυζαντινής βιομηχανίας. Κάθε κλάδος της βιομηχανίας σχημάτιζε συντεχνία η οποία είχε τό μονοπώλιο καί βρίσκονταν σέ αυστηρό κρατικό έλεγχο, ο οποίος καθόριζε τά κέρδη, τούς περιορισμούς στίς εξαγωγές, επιτηρούσε τά μέλη των συντεχνιών, τίς εγκαταστάσεις κλπ. Τό σύστημα αυτό βέβαια εξασφάλιζε τήν ποιότητα των παραγομένων προϊόντων, απέκλειε τούς μεσίτες καί τήν αισχροκέρδεια αλλά ταυτόχρονα εμπόδιζε τήν πρόοδο καί έτρεφε τήν διαφθορά των κρατικών υπαλλήλων. Σύμφωνα δέ, μέ τόν Runciman οι εργάτες δέν ήταν δυνατό νά απολυθούν παρά μόνο με πολύ μεγάλες δυσκολίες, καί άν κανένας ήταν άνεργος, τόν έβαζαν νά εργαστεί σέ κάποια εργασία κοινής ωφελείας, γιατί όπως έγραψε ο Λέων ο Ίσαυρος στήν Εκλογή, "η οκνηρία οδηγεί στό έγκλημα καί κάθε πλεόνασμα από τήν εργασία των άλλων πρέπει νά δύνεται στούς αδυνάτους." Ο Andreades μας αποκαλύπτει ότι τό Επαρχικόν Βιβλίον τό αντέγραψαν οι Τούρκοι σουλτάνοι, αλλά καί Δυτικοί ηγέτες του Μεσαίωνα. Bέβαια στα ύστερα βυζαντινά χρόνια, λόγω των γνωστών αιτιών, η βιομηχανία παρήκμασε όπως καί όλοι οι κλάδοι της οικονομικής παραγωγής, καί όλα τά είδη τώρα εισάγονταν κυρίως από τήν Δύση.



   











Sumela Monastery - Black Sea Meghiste Lavra - Mount Athos Byzantine Monastery - Peloponnessus Byzantine walls Cappadokia - Byzantine Thema Monastery of Chora - Constantinople

Εμπόριο

Tό κράτος του Βυζαντίου βρισκόταν στό σημείο συναντήσεως των οδών μεταξύ Ασίας, Ευρώπης καί Αφρικής. Η γεωγραφική θέση ήταν συμφορά από πολιτικής πλευράς καθώς λαοί από Δύση καί Ανατολή, Βορρά καί Νότο φθονούσαν τό Ελληνικό κράτος εξαιτίας της θέσεως αυτής καί διαρκώς επέδραμαν γιά νά αποκομήσουν εδάφη. Από εμπορικής απόψεως η θέση αυτή ήταν ευεργέτημα, γιατί έκανε τό Βυζάντιο κέντρο του διεθνούς εμπορίου. Τά πολυάριθμα λιμάνια ήταν τόποι μετακίνησης αγαθών από ολόκληρο τόν τότε γνωστό κόσμο, διακινούσαν την τοπική αγροτική και βιοτεχνική παραγωγή καί αποτελούσαν κέντρα εισαγωγών και εξαγωγών. H Kωσταντινούπολη, χάρη στό δαιμόνιο εμπορικό πνεύμα των Ελλήνων αλλά καί των Αρμενίων κατοίκων της, ήταν συνώνυμο του πλούτου καί της ευημερίας. Στήν Βασιλίδα όλων των πόλεων αλλά καί στήν Τραπεζούντα, στήν Σμύρνη καί στήν Αντιόχεια κατέληγαν μπαχαρικά καί βότανα από τήν Ινδία καί τήν Μαλαισία, υφάσματα από τήν Κίνα, χαλιά από τήν Περσία. Στήν Χερσώνα καί στήν Κωνσταντινούπολη Ρώσσοι πού κατέβαιναν τόν Δνείπερο έφερναν γούνες καί παστά ψάρια, ενώ στήν Θεσσαλονίκη Σλάβοι έφερναν κεχριμπάρια από τήν Βαλτική, ξύλα καί μέταλλα. Στή Βάρη (Μπάρι), στό Δυρράχιο καί στήν Mονεμβασία έφθαναν αγαθά από τή Δύση. Αξίζει νά αναφέρουμε ότι εξαιτίας των μπαχαρικών καί του ρυζιού πού εισάγονταν από τήν Ανατολή, τού ντόπιου λαδιού καί των λαχανικών, η βυζαντινή κουζίνα εξελίχθηκε σέ μία πολύ γευστική καί πικάντικη κουζίνα καί οι Κωνσταντινοπολίτες αλλά καί οι Ρωμηοί της Μικρασίας τήν διέσωσαν τήν ανέπτυξαν μέχρι τόν 20ο αιώνα, καί γευόμαστε όλοι σήμερα τήν περίφημη Πολίτικη κουζίνα.

Τά ελληνικά πλοία ενός πανίσχυρου εμπορικού στόλου, παρά τούς κινδύνους της πειρατείας εκ μέρους των Σαρακηνών όργωναν τήν Μεσόγειο καί τόν Εύξεινο Πόντο. Οι εξαγωγές αφορούσαν αγροτικά προϊόντα (σιτάρι, λάδι, κρασί, εσπεριδοειδή), κοσμήματα, όπλα καί προϊόντα πολυτελείας ενώ από τόν 7ο αιώνα πού τό Βυζάντιο είχε τό μονοπώλιο του μεταξιού, υφάσματα. Οι εισαγωγικοί δασμοί εισπράττονταν στήν Άβυδο του Ελλησπόντου ενώ οι εξαγωγικοί στήν Πόλη. Νόμισμα Ένας συνεχής χείμαρρος από χρυσάφι έρρεε στό αυτοκρατορικό θησαυροφυλάκιο Έτσι δέν είναι τυχαίο ότι η Βυζαντινή Αυτοκρατορία αποτέλεσε τό μακροβιότερο παράδειγμα νομισματικής σταθερότητας στήν Eυρωπαϊκή Ιστορία. Οι αυτοκράτορες πέτυχαν νά διατηρήσουν σταθερή τήν πραγματική αξία του χρυσού καί τό βυζαντινό νόμισμα έγινε διεθνές ενώ παρέμεινε απολύτως σταθερό καί ίσο μέ τό ένα εβδομηκοστό δεύτερο της χρυσής λίβρας, από τα χρόνια του Μεγάλου Κωνσταντίνου μέχρι τά χρόνια των Κομνηνών. Σύμφωνα μέ τόν Steven Runciman, o Κοσμάς ο Ινδικοπλεύστης, ένας ναυτικός πού είχε ταξιδέψει από τήν Ινδοκίνα καί τήν Μαλαισία, μέχρι τήν Αβυσσηνία καί τήν κεντρική Αφρική, στό βιβλίο πού έγραψε υποστήριξε ότι τήν ευημερία του τό αυτοκρατορικό εμπόριο τήν χρωστούσε σέ δύο αιτίες, στό χριστιανισμό καί στό νόμισμα.

Σύμφωνα μέ τόν Andre Andreades η κεντρική διοίκηση του κράτους κατηγορήθηκε ότι εμπόδιζε τήν ανάπτυξη του εμπορίου όχι μόνο λόγω της παρέμβασης των υπαλλήλων αλλά καί εξαιτίας μίας σειράς νομοθετικών μέτρων. Επικρατούσε όπως καί στή βιομηχανία έτσι καί στό εμπόριο τό σύστημα των συντεχνιών, η επιτήρηση ήταν συνεχής, ενώ ο δανεισμός μέ επιτόκιο ή απαγορεύοταν ή ήταν περιορισμένος, τίς τιμές τίς καθόριζαν οι δημόσιες αρχές ενώ η είσοδος στήν πρωτεύουσα ξένων υπόκειταν σέ πολύ αυστηρούς περιορισμούς. Καί όμως η οικονομική παρακμή δέν επήλθε ως αποτέλεσμα των παραπάνω λόγων. Επήλθε τήν περίοδο των ανίκανων διαδόχων του Βασιλείου Β', καί οι κύριες αιτίες ήταν οι κάτωθι: α) η εγκατάλειψη των μικροϊδιοκτητών καί των αγροτών καί η πιεστική φορολογία τους β) η συρρίκνωση του μικρασιατικού χώρου από τίς τουρκικές κατακτήσεις, δηλαδή περιοχών πού αποτελούσαν τό κέντρο βάρος της ανάπτυξης του Ελληνικού κράτους, γ) η απώλεια της Κάτω Ιταλίας από τούς Νορμανδούς, δ) η δημιουργία των ιταλικών κοινοτήτων στήν καρδιά της Αυτοκρατορίας. Οι Βενετοί καί οι Γενουάτες έμποροι από τόν 12ο αιώνα απαλλάχθηκαν από τούς τελωνειακούς δασμούς, εγκαταστάθηκαν στό Πέρα καί στόν Γαλατά, τά πλοία τους αντικατέστησαν τά ελληνικά πλοία στίς μεταφορές αγαθών, καί όχι μόνο δέν προσέφεραν καί από στρατηγικής απόψεως τίποτε στήν Αυτοκρατορία, αλλά υποκίνησαν τήν μοιραία τέταρτη σταυροφορία πού έφερε τήν πτώση της. Καί όμως τήν εποχή της σχετικής παρακμής της πού ήταν η περίοδος πού αλώθηκε από τούς Σταυροφόρους, η Κωνσταντινούπολη σύμφωνα μέ τόν Robert de Clari είχε συγκεντρώσει τά δύο τρίτα του παγκόσμιου πλούτου.

Καί φθάνουμε έτσι στίς ημέρες των Παλαιολόγων πού ήταν ο θλιβερός επίλογος της ιστορίας της Ελληνικής Αυτοκρατορίας. Τό νόμισμα πού ο βασιλέας της Ταπροβάνης (Κεϋλάνης) τό προτιμούσε από όλα τά άλλα, τώρα δέν τό ήθελαν ούτε στό Πέραν. Τά εμπορεύματα πού πλήρωναν τούς ακριβούς δασμούς στίς γεμάτες αποβάθρες της Πόλης, τώρα τά περνούσαν οι Γενουάτες πλάϊ από τά τείχη της χωρίς νά προσεγγίζουν, ή ταξίδευαν από τή Λατινική Συρία μέ βενετσιάνικα πλοία μέχρι τά λιμάνια της Εσπερίας. Οι υπερήφανοι καί αγέρωχοι βυζαντινοί πρίγκηπες, οι εύποροι έμποροι καί οι στολισμένες αρχοντοπούλες έδωσαν τή θέση τους στούς ταπεινούς πολίτες καί στούς επαίτες της βοήθειας από τόν Πάπα, καί αυτοί μέ τή σειρά τους θά έδιναν τή θέση τους στούς ραγιάδες καί στούς σκλάβους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η τραγωδία του αργού θανάτου του Βυζαντίου ήταν καί οικονομική τραγωδία.

Σύνδεσμοι




Constantinople (macromedia flash)

Holy Mountain of Athos

More Monasteries

Byzantine capital

Manzikert - 1071

Fall - 1204

People of Byzantium

Basil II Bulgaroctonus

Fall - 1453

History of Aegean islands

Greek Revolution - 1821

War of independence - 1821

History of Mani - Peloponnese

History of Suli - Epirus

Wars (1912-1922)

Euxenus Pontos (Black Sea)

Alexandros

This day of year

Ambassador's story at Constantinople 1914-1916

Viscount Bryce. The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire, 1915-1916

Greek Genocide

Βιβλία - Ταινίες - Εικόνες - Τραγούδια

George Horton, US Consul-General in Turkey, 1922










Ελληνική Αυτοκρατορία
[Εθνική Ιδεολογία] | [Ονομασία καί Ελληνικότητα] | [Βασίλειος Β' ο Μακεδόνας] | [Tό απόγειον της δόξας] | [Εκπαίδευση καί Μόρφωση] | [Η αρχή του τέλους του Μεσαιωνικού Ελληνισμού] | [Ρωμανός Δ΄ Διογένης] | [Οικονομική ζωή] | [Αρχιτεκτονική] | [Α' Σταυροφορία] | [Β' Σταυροφορία] | [Γ' Σταυροφορία] | [Ο τελευταίος αιώνας] | [Αλωσις] | [Σύνοψις της Ιστορίας του Βυζαντίου]
Τουρκοκρατία - Λατινοκρατία
[Xαρακτηριστικά] | [Πολεμικά γεγονότα (15ος - 16ος αι.)] | [Πολεμικά γεγονότα (17ος - 18ος αι.)] | [Νέα Τουρκοκρατία - Λατινοκρατία (Παγκοσμιοποίηση 21ος αι.)]
Ελληνική Επανάσταση
[1821 - Μέρος Α'] | [Β'] | [Γ'] | [Δ'] | [Ε'] | [ΣΤ'] | [Ζ'] | [Η'] | [Θ'] | [Ι'] | [ΙΑ'] | [ΙΒ'] | [ΙΓ'] | [ΙΔ'] | [ΙΕ'] | [ΙΣΤ'] | [ΙΖ'] | [ΙΗ'] | [ΙΘ'] | [Κ'] | [ΚΑ'] | [ΚΒ'] | [ΚΓ'] | [ΚΔ']
Βαλκανικοί πόλεμοι - Μικρασιατική καταστροφή
[Πρώτος Βαλκανικός Πόλεμος] | [Δεύτερος Βαλκανικός Πόλεμος] | [Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος] | [Μικρασιατική Εκστρατεία (1919)] | [Μικρασιατική Εκστρατεία (1920-1921)] | [Μικρασιατική Καταστροφή] | [Θάνατος της Ιωνίας - Γενοκτονία]
Αριστεροκρατία
[Αριστερά Υποκρισία] | [Στάλιν Κομμουνισμός] | [ΚΚΕ - Κατοχή] | [Εμφύλιος - Συμμοριτοπόλεμος] | [Διεθνικιστική Αριστερά της Παγκοσμιοποίησης]
Πολυμέσα
[Βιβλία - Ταινίες - Εικόνες - Τραγούδια]